Badania serologiczne to jedne z podstawowych badań laboratoryjnych, służących diagnostyce i monitorowaniu różnych chorób. Ich wykonywanie szczególnie polecane jest przy podejrzeniu chorób zakaźnych, pasożytniczych i alergicznych, ale nie tylko. Sprawdź, czym dokładnie jest serologia, kiedy należy wykonać badania serologiczne i jak przebiegają. Zapraszamy do lektury!

1. Co to jest serologia?
2. Kiedy wykonuje się badania serologiczne?

Co to jest serologia?

Badania serologiczne umożliwiają wykrycie w materiale biologicznym antygenów i/lub przeciwciał. Antygeny to cząsteczki, które układ odpornościowy rozpoznaje i traktuje jako obce. Najczęściej są więc nimi bakterie, wirusy, grzyby, pierwotniaki, pyłki roślin czy pokarmy, ale zdarza się też, że są to nawet własne tkanki. Przeciwciała to z kolei białka odpornościowe, wytwarzane przeciwko antygenom.

Każde przeciwciało organizm wytwarza w odniesieniu do określonego antygenu w różnych klasach: IgA, IgM, IgG, IgE, IgD. Poszczególne klasy różnią się budową, czasem pojawiania się w przebiegu choroby oraz sposobem działania.

Warto też wiedzieć, że część przeciwciał jest obecna na stałe na błonach śluzowych, we krwi oraz na komórkach układu immunologicznego, ale druga część wydziela się dopiero po kontakcie komórek odpornościowych antygenem. Zdarza się jednak, że niekiedy antygeny występują w organizmie bez udziału czynników i wówczas produkowane przeciwciała przyczyniają się do rozwoju chorób autoimmunologicznych, np. ma to miejsce w reumatoidalnym zapaleniu stawów czy Hashimoto.

Kiedy wykonuje się badania serologiczne?

Badania serologiczne polecane są w diagnostyce w przypadku chorób przebiegających z pojawieniem się we krwi przeciwciał. Istnieje 5 sytuacji, kiedy jest to szczególnie ważne.

• Diagnostyka infekcji bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych – organizm naturalnie reaguje na infekcję i rozpoczyna produkcję przeciwciał. Badania serologiczne pomagają wykryć rodzaj przeciwciał, jakie pojawiają się w wyniku infekcji wywołanej przez określony drobnoustrój. Możliwe jest więc uzyskanie odpowiedzi na pytanie, czy podejrzewana infekcja miała rzeczywiście miejsce.

• Podejrzenia wystąpienia choroby autoimmunologicznej – ich cechą charakterystyczną jest pojawienie się antygenów pochodzących z własnych tkanek, które w konsekwencji organizm błędnie rozpoznaje jako „obce”. Kiedy antygeny wystąpią, organizm „broni się” produkując przeciwciała. Te przyczyniają się do rozwoju chorób – np. uszkadzania tarczycy w chorobie Hashimoto. Dzięki odpowiednim badaniom laboratoryjnym, możliwe jest podjęcie interwencji i zapobieganie konsekwencjom – np. przyjmowanie hormonów na zdiagnozowane Hashimoto.

• Określanie ryzyka wystąpienia tzw. konfliktu serologicznego – jest to sytuacja, w której organizm matki produkuje przeciwciała niszczące czerwone krwinki płodu. Do konfliktu dochodzi, gdy matka jest nosicielem grupy krwi Rh-, a dziecko posiada krwinki czerwone z grupy Rh+. Kontakt komórek układu immunologicznego matki z krwią dziecka stymuluje produkcję przeciwciał, które mają zdolność przechodzenia przez łożysko. W sytuacji, gdy płód z kolejnej ciąży będzie nosicielem grupy Rh+, organizm matki będzie niszczył jego czerwone krwinki, co może spowodować niedokrwistość płodu, a nawet doprowadzić do poronienia.

• Badania serologiczne wykonuje się także w celu określania grupy krwi w układzie grup głównych, czyli A, B, AB i 0, ale też w układzie czynnika Rh (+, -), układzie Kell oraz innych.

• Diagnostyka alergii – u alergików najczęściej występuje podwyższony poziom przeciwciał z klasy IgE. Dzięki badaniom serologicznym możliwe jest określenie ich poziomu w surowicy oraz wykazanie specyficzności w stosunku do alergenów.

Jak widzisz, badania serologiczne to bardzo przydatny panel badań w różnych sytuacjach. Jeśli lekarz zlecił Ci taką diagnostykę lub chcesz osobiście sprawdzić swój stan zdrowia, odwiedź laboratorium Sulechów w Centrum Medycznym TOP MED. Wyniki otrzymasz tuż po ich wykonaniu i zatwierdzeniu przez uprawnionego diagnostę.